آلاينده هاي زيست محيطي و روشهاي کنترل - فصل اول : آب


   حدود سه چهارم سطح کره زمين را آب فرا گرفته است.98 درصد آبهاي کره زمين شور است که اقيانوسها و درياها را تشکيل مي دهد. از 2 درصد باقيمانده نيز بيشتر آن منجمد است و فقط کمتر از يک درصد آب هاي زمين ،شيرين و براي موجودات خشکي ، قابل استفاده است.

   آب از منابع تجديد شدني است يعني به طور دائم در طبيعت در حال توليد است ولي در شرايط مختلف به صورتهاي گوناگون ديده مي شود.مثلا به صورت يخ ،ابر،بخار آب ،...آب سرچشمه حيات است هستي همه موجودات زنده به آب بستگي دارد .

   در فعاليتهاي کشاورزي ،صنعتي وخانگي آب به مقدار فراوان مورد استفاده انسان قرار مي گيرد .اما به دليل مصرف بي رويه و آلوده شدن از طريق فعاليتهاي انساني ،منابع آبي مورد تهديد قرار گرفته اند.

افزايش جمعيت توسعه شهر نشيني و پيشرفت صنعت موجب استفاده بي رويه از منابع آب وسرازير شدن مواد ميکروبي ،شيميايي،راديواکتيو به آبهاي کره زمين شده است . ايران داراي اقليم خشک و نيمه خشک آب و هوايي است و متوسط بارش سالانه آن يک سوم متوسط جهاني است. از اين رو فقط منابع آبي و بهره برداي بهينه از آن براي کشور ماهيت فراواني دارد.

 

آبهاي زير زميني

   بخشي از آب برف و باران که به طبقات زيرين خاک نفوذ مي کند سفره آب زير زميني را تشکيل مي دهد. بيش از 90 درصد آب آشاميدني جهان از آبهاي زير زميني تاًمين مي گردد. آبهاي زير زميني به وسيله چشمه،قنات و حفر چاه به سطح زمين راه پيدا کرده و مورد استفاده قرار مي گيرند.

 

آبهاي سطحي

   بخشي از آب هاي برف وباران روي زمين جاري مي شود و آبهاي سطحي را تشکيل مي دهد آبهاي سطحي به شکل جويبارهاي کوچک،رودخانه ها،تالابها،درياها و اقيانوسها ديده مي شوند.

 

الف) تالاب

   تالاب ها از انواع آبهاي سطحي هستند که به زمين هاي خيس و باتلاقي و برکه هايي با آب جاري يا ساکن که ممکن است موقت يا دائم باشند گفته مي شود. تالاب ها در کنار درياها نيز وجود دارند.

تالاب ها ي ساحلي در حقيقت واسطه بين دريا و رودخانه هستند . بعضي تالاب ها آب شور و بعضي آب شيرين دارند . ازتالابهاي آب شيرين مي توان براي مصارف کشاورزي و انساني استفاده کرد.

ب)رودخانه

 

   آب رودخانه ها براي مصراف شهري ،صنعتي،کشاورزي و حمل و نقل استفاده مي شود .همچنين با احداث سد بر روي رودخانه از آب ذخيره شده براي تأمين برق و...استفاده مي شود. البته اين عمل بايد به گونه اي باشد که کمترين صدمه را به گياهان و جانوران مسير رودخانه و محيط اطراف وارد نمايند.

 

 

ج)دريا و اقيانوس

 

   اقيانوسها و درياها زيستگاه آبزيان بيشماري هستند و از اين جهت از منابع بزرگ غدايي بشر محسوب مي شوند که پروتئين،مواد معدني و ويتامينهاي مورد نياز بدن انسان را تأمين مي کنند.

 

 

مصارف آب

 

   موارد استفاده اصلي از آب شامل مصارف شهري و خانگي ،کشاورزي و صنعتي مي باشند.

 

الف)مصارف شهري و خانگي

 

   مصارف شهري و خانگي آب شامل فعاليتهاي روزمره نظير استحمام و شستشو مي باشد که بيشترين تلفات مربوط به اين دوفعاليت است که با راهکارهاي زير مي توان صرفه جويي کرد :

   1- از تمامي قوانين و محدوديتهاي حفاظت آب که ممکن است در محل زندگيتان اعمال شوند ،آگاه شويد و از آن تبعيت کنيد.

   2-موقع مسواک زدن شير آب را باز نگذاريد.

   3- سعي کنيد مدت استحمامتان کوتاه باشد و آب پخش کن دوش حمام را با نوع جديد آن (سر دوش کاهنده مصرف) تعويض کنيد.

   4- براي آب دادن به درختان ، درختچه ها ، بوته ها و گلها از آبياري قطره اي صرفه جويي کننده آب استفاده کنيد.

   5- براي دوش گرفتن در حمام ،زمان بگيريد و آن را به کمتر از 5 دقيقه برسانيد چون در اين صورت ماهانه حدود 4000 ليتر آب صرفه جويي خواهد شد .

   6- بهتراست براي شستن سبزيجات ابتدا آنها را در ظرفي بخيسانيد و سپس آب بکشيد.

   7- از جريان آب به منظور  آب شدن يخ گوشت يا ديگر مواد غذايي منجمد استفاده نکنيد و براي آب شدن يخ مواد خوراکي منجمد ،آن را در هواي آزاد قرار دهيد.

   8- هيچ گاه به دليل اينکه فرد ديگري مسئول پرداخت آب بها است ،آب را هدر ندهيد.

   9- فرزندانتان را در مورد نياز به حفاظت از آب آگاه سازيد. از خريد اسباب بازي ها و سرگرمي هايي که به جريان ثابت آب نياز دارند،اجتناب کنيد.

   10- هنگام استفاده از دستشويي شير آب را به طورمداوم بازنگذاريد چون جريان دائم آب موجب اتلاف آن مي شود.

   11- اگر دوش حمام شما بتواند طي کمتر از 20 ثانيه يک ظرف 4 ليتري را پر از آب کند در آن صورت حتما آن را با يک سر دوش کاهنده مصرف تعويض کنيد.

   12- براي نظافت حياط به جاي مصرف آب ،بهتر است از جارو استفاده شود.

   13- در باغچه خانه ،درختان، بوته ها و درختان بومي و مقاوم به خشکي که به آب کمتري نياز دارند وتحمل ماه هاي گرم تابستان را دارند،بکاريد .اين گونه ها هنگام کاشت ،نيازي به آبياري مرتب ندارند و معمولا يک دوره خشکي را بدون آبياري ،به خوبي تحمل مي کنند،در يک منطقه گياهاني را در کنار هم بکاريد که نيازي مشابه داشته باشند بهتر است از روش آبياري قطره اي استفاده شود .ازکاشت گياهاني مانند چمن و شمشاد که هر روز نياز به آبياري فراوان دارند،خوداري کنيد.

   14- تمام اتصالات ، شيرها  و تمام شيلنگ ها را به طور مرتب کنترل کنيد تا از نشتي آب جلوگيري شود.

   15- در مواقع جايگزيني يا افزودن گل و گياه در باغچه خانه،گياهي را انتخاب کنيد که آب کمتري را مصرف کند ،به اين طريق سالانه تا 2200 ليتر آب براي هر گياه قابل صرفه جويي خواهد بود.

   16- از تمامي ظرفيت ماشين لباسشويي استفاده کنيد زيرا ماشينهاي لباسشويي معمولا مقدار آب زيادي را مصرف مي کنند.

  ب مصارف کشاورزي

   بيشترين مصارف آب در بخش کشاورزي مي باشد. با انجام اعمال ساده نظير آنچه در زير مي آيد مي تواند مصرف آب را در اين بخش تا حد قابل ملاحظه اي کاهش داد:

   - مرمت وبازسازي  بستر نهرهاي آبياري با مواد غير قابل نفوذ از فرو رفتن آب در زمين قبل از رسيدن به                      مزرعه پيشگيري مي کند.

   - در مناطق گرم و خشک بايد روي نهرهاي آبياري براي جلوگيري از تبخير آب پوشانده شود.

   - آبياري باراني و قطره اي در بعضي مناطق از روش هاي صحيح مصرف آب است .

   - کاشت گياهان متناسب با شرايط اقليمي مناطق،مانع کاهش ذخاير آبي مي گردد.

 

 ج)مصارف صنعتي

     مصارف صنعتي آب عبارتند از کاربري آب براي معدن کاري ،انواع کاربرهاي کارخانه اي و خنک سازي براي توليد صنعتي و توليد انرژي گرمايي،کل برونکشي آب براي مصارف صنعتي را حدود 21% کل کاربري آب برآورد کرده اند .اما تقاضا ي صنعتي براي مصرف آب ،رشدي بسيار سريع تر از تقاضاي مصرف آب در کشاورزي دارد. يکي از پديده هاي جدي و مهم مصرف صنعتي آب برگشت بيشتر اين آب به چرخه طبيعي گردش آب ،در رودخانه و نهرها ست،در حالي که به شدت در اثر مواد شيميايي و فلزات سنگين آلوده يا مسموم شده اند، اما به تدريج مسئولان حفظ محيط زيست در شمار هر چه بيشتري از کشورها ،قوانين جديد و اکيدي را براي تصفيه اين پساب مقرر مي کنند که در اغلب موارد تمامي هزينه اين تصفيه به عهده خود شرکت هاي صنعتي آلوده کنننده است. از دهه 1970 بدين سو،توسعه فني در بسياري از شاخه هاي صنعت،معطوف به بازگردش«آب فراوري شده»(آب مورد استفاده در صنعت) بوده است .اين توسعه هم به منظور اقدام به صرفه جويي در مصرف آب و هم اقدام براي کاهش هزينه زياد تصفيه پساب صورت گرفته است .

   پسماندهاي صنعتي ا زراه هاي غير از تخليه پساب هم به چرخه آبشناختي وارد مي شوند.

   ظهور فن آوري نوين از مهم ترين روندهاي معاصر در توسعه صنعتي به شمار مي آيد در برخي از اين فن آوري ها ،توانايي کاهش تخليه پساب صنعتي از طريق مصرف کارآمدتر مواد خام و انرژي وجود دارد.پيشرفت هايي که در زمينه فن آوري رخ داده است منجر به افزايش و بهبود کارايي تصفيه پساب هاي صنعتي شده است.

 

 

آلودگي آب

 

   هر گونه تغيير فيزيکي يا شيميايي در آب باعث آلودگي آن مي شود در مصارف مختلف آب که قبلا ذکر شد آلودگي هاي متفاوتي حاصل مي شود که به تفکيک به شرح زير مي باشد:

 

 

الف)آلوده کننده هاي شهري و خانگي

 

   فاضلاب هاي خانگي و شهري حاوي مواد شيميايي ،انگل ها،ميکروب ها و ...مي باشند.

 در ترکيبات خود  داراي فسفات هستند اين ترکيبات وارد فاضلاب شده و از طريق نفوذ آبهاي زير زميني يا سطحي محيط را براي فعاليت موجودات که مضر براي جانداران هستند آماده مي کنند. رنگ هاي ساختماني،روغن موتور،نفت و سموم حشره کش حاوي مواد سمي به چرخه غذايي انسان و ديگر موجودات مي شود و بيماريهاي خطرناک را در انسان و ساير موجودات ايجاد مي کند. فاضلاب هاي خانگي به دليل داشتن ميکروب ها و انگل هاي آبهاي سطحي و زير زميني را آلوده کرده و بيماريهاي نظير حصبه و وبا را شيوع مي دهند .

 

ب) آلودگي آب توسط عمليات کشاورزي

 

   يکي از راه هاي افزايش محصولات کشاورزي استفاده از کودهاي طبيعي با منشاء گياهي،حيواني و همچنين کودهاي شيميايي است. مصرف بي رويه و دايمي کودهاي شيميايي باعث آلودگي خاک و پس از آبياري و يا ريزش باران که موجب ورود اين مواد به رودخانه ها،درياها،اقيانوس ها و يا آب هاي زير زميني مي شود باعث آلودگي آب ها مي شود.

   کودهاي شيميايي که حاوي ازت و فسفات مي باشند از طريق پساب کشاورزي وارد منابع آب شده وموجب رشد و تکسير سريع جلبکها ميشوند.جلبکها با مصرف زياد اکيسژن آب، علاوه بر ايجاد خفگي براي آبزيان ،محيط  مناسبي را براي گنديدگي آب فراهم مي کننند.

   آفات گياهي بخش بزرگي از محصولات کشاورزي را نابود مي کنند . انسان براي مبارزه با آفات از سم استفاده مي کند. استفاده از سموم براي مبارزه با آفات باعث از بين رفتن حشرات مفيد نيز مي شود.

   آفت کش ها از طريق پساب کشاورزي باعث آلودگي آب ،از طريق جريان باد باعث آلودگي هوا و حتي آلودگي خاک مي شوند. اين سموم در محصولات کشاورزي جذب شده و انسان با خوردن آنها سم را وارد بدن خود مي کند. آلودگي آب به وسيله آفت کش ها باعث مرگ آبزيان و نابودي منابع غني دريايي مي شود.

 

ج)آلوده سازهاي صنعتي

   تمامي فراوري هاي صنعتي که کم و بيش با آب سرو کار دارند،منبع آلودگي رودها،درياچه ها،مخازن سدها وآب زير زميني هستند.

همچنين مقدار بسيار زيادي از آب درحد نيروگاهاي گرمايي براي خنک سازي مصرف مي شود . در صورتي که چنين آبي باز چرخه پيدا نکند ،مصرف آب درحد قابل ملاحظه اي کم خواهد شد.

   آلاينده هاي صنعتي موجود در پساب ،ممکن است ترکيبات آلي کلر دار شده،مواد معدني روغن ها (نفت ها)،فنول ها،نيتروژن،فسفر،جيوه،سرب و کادميوم باشند. صنايعي که غالبا مهم ترين آلوده کننده هاي آب بشمار مي آيند، عبارتند از صنايع شيميايي و پلاستيک کاري ،صنايع آهن و فولادو فلز کاري ،صنايع کاغذ سازي و خمير کاغذ ،صنايع غذايي و کارخانه تقطير(توليد آب شيرين) علاوه بر اين ،افزايش ترابري نفت در جاده ها و آب هاي محاط در خشکي ،آلودگي آب هاي سطحي و زيرزميني هر دو،نقش دارد.

   در دهه 1970«جيوه» مورد توجه خاص برخي از کشورهاي صنعتي قرار گرفت. اين عنصر را در حدي بيشتر از حداقل مقدار ايمن در ماهيان ونيز در رسوبات آب شيرين يافتند. ممنوعيت اعمال شده بر کاربرد جيوه در صنايع مختلف منجربه کاهش غلظت زيست محيطي اين عنصر شد.

   عدم تصفيه پساب هاي صنعتي در بسياري از کشورهاي در حال توسعه ،در حدي نگران کننده است .

بيشتر پساب دباغي و توليد خمير در هند،به شکل تصفيه نشده به رودها و آبگيرهاي طبيعي مي ريزد. پساب لاستيک سازي و توليد روغن نخل در مالزي ،علاوه برديگرپسماندهاي صنعتي و گنداب در اين کشور ،سبب شده است که 42 رود کشور مالزي از نظر زيست محيطي شناسي عملا «مرده» قلمداد شوند.

 

 

پسماندهاي کارخانه هاي توليد محصولات لبني در استراليا به چندين مخزن آب زير زميني اين کشورخسارت هاي جدي زده است. فهرست اين گونه مثال ها به راحتي مي تواند ادامه يابد.

   پساب ايجاد شده در صنايع مهم مصرف کننده آب را در بسياري از موارد مي توان ،پس از تصفيه لازم،به عنوان آب آبياري به کار برد. در صنعت توليد شکربه طور کلي کار را پس از تصفيه لازم براي حذف روغن،گريس ،مواد معلق و تصحيح مقدار pH ،بهترين روش دفع پساب به شمار مي آورند. رهيافتي که بيشترين ثمربخشي هزينه را براي تصفيه پساب دارد،آن است که پساب را در معرض تصفيه بي هوازي زيست شناختي ساده در حوضچه هايي قرار دهند و در پي آن به تصفيه در حوضچه هاي هوارساني يا استخرهاي اکسيداسيون بپردازند.

   فاضلاب هاي صنعتي در بسياري  موارد حاوي مواد سمي خطرناک بوده و ورود آنها به چرخه منابع آبي زندگي موجودات را به مخاطره مي اندازد.در بعضي صنايع آب خروجي بسيار گرم بوده و ورود اين آب گرم به منابع آبي باعث رشد سريع گياهان آبزي به خصوص جلبکها شده و اين امر چرخه حيات آبي را نامتعادل مي سازد. علاوه بر موارد گفته شده آب توسط زباله و مواد نفتي نيز آلوده مي شود. آلودگي آب توسط جمعيت ساکن در کنار سواحل و يا مسافراني که براي گردش و تفريح به سواحل رودخانها و يا دريا مي روند ازشايع ترين موارد آلودگي آب هاي سطحي   مي باشد.

    آسيب ديدن کشتي ها،نفت کش هاو کشتي هاي جنگي و درگيري هاي دريايي از ديگر عوامل آلودگي دريا ها هستند. نفت و ترکيبات نفتي به دليل تجزيه نشدن و شناور بودن روي آب جريان پيدا کرده و موجب کشتارپرندگان دريايي،ماهي ها و ديگر آبزيان مي شود.

 

تأمين آب:

 

   مردمي که در مناطق شهري زندگي مي کنند به آب آشاميدني با استاندارد قابل قبول دسترسي دارند، گرچه انواع مشکلات ناشي از آلودگي در برخي از اين مناطق وجود دارد . ولي در مناطق روستايي به خصوص در کشورهاي در حال توسعه طبق آمار موجود از سال 1990 از هر سه نفر يک نفر به زحمت به آب آشاميدني مطمئن دسترسي دارند . رايج ترين منابع آب براي آب روستايي عبارتند از :

   -چشمه ها:محل بيرون زدگي چشمه براي جلوگيري از آلودگي آب هميشه بايد محفوظ باشد.

   -چاه ها: که مي توان چاه هاي کم عمق حفر شده با دست يا چاه هاي عميق حفر شده با مته کاري (دستگاه حفاري)باشند.

   -رودها :آبگيري مستفيم از رودخانه ها بايد آخرين انتخاب در تأمين آب روستايي باشد،زيرا تصفيه آب رودها هميشه لازم است. اما نهرها بالادست زمين با آبريز محفوظ را مي توان منبع مناسب تأمين آب به شمار آورد.

   - مخازن :ساخت سدهاي کوچک براي ايجاد مخازن به منظور تأمين آب در بسياري از مناطق معمول است . اما خطر آلودگي و انتشار بيماري هاي وابسته به آب زياد است و تصفيه آب ،حتي اگرآبريز بالادست محفوظ باشد ،معمولا لازم است .لايه گيري(فورش بستن )مخزن نيز مي تواند به مشکلي تبديل شود.

    - رود چاه يا قنات:اين گونه چاه ها را مي توان در صورت مطلوب بودن شرايط خاک در کرانه رودخانه احداث کرد يعني در جاهايي که کرانرود درحدي از مواد دانه اي تشکيل شده باشد که امکان فرو رفت آب و جمع شدن مقدار کافي از آب وجود داشته باسند.

- آب  باران:جمع آوري آب باران از بام ها،اگر به خوبي محفوظ باشند،مي تواند در بسياري جاها منبع با ارزشي براي تأمين آب باشد.

 

 

   آبرساني با آب سطحي مي تواند به صورت برونکشي مستقيم در آبگير رود ،ذخيره سازي در مخازن بالادست يا ذخيره سازي در مخازن پايين دست با پمپ باشد. در مناطق روستايي ،رودهاي کوچک اغلب بهترين انتخاب براي آبرساني ثقلي است و اين به دليل عمليات نسبتا ساده اجرا و نگهداري است . تحليل جامع حداقل جريان آب براي اجتناب از کمبود آب در سال هاي خشک يا سال هاي خشک پياپي لازم است . در اغلب موارد،داده هاي آبشناختي لازم براي رودهاي کوچک در دست نيست يا کافي نيست و تخمين طرح جريان حداقل با عدم قطعيت بسيار همراه است .

   در اغلب موارد،استحصال آب زيرزميني،آبرساني پايدار وآبي با کيفيت بهتر از آب سطحي را سبب مي شود. البته ،اين نکته در مورد چاه هاي دست کنده سطحي با قطر زياد يا چشمه هايي که معمولا منبع اصلي آب آشاميدني در بسيار ي از مناطق روستايي کشورهاي در حال توشعه هستند صدق نمي کند.چنين چاه هاي اغلب در معرض انواع منابع آلودگي کننده هستند و بايد به دقت بسيار محفوظ شوند. اما چاه هاي حفر شده با ماشين ، اغلب آبي با کيفيت عالي دارند.اگر چه در برخي موارد،مقدار فلوريد يا نمک هاي ديگر،نيترات ،منگنز يا آهن مي تواند سبب شود که آب زير زميني از لحاظ شيميايي براي آبرساني چندان مناسب نباشد . درعين حال ،چاه هاي عميق را هم را بايد با دقت در برابر هر گونه عامل آلاينده مخزن آب زير زميني حفاظت کرد .

   سادگي ،مطمئن بودن و دوام از مهمترين معيارهاي طراحي هستند ،اما نيروي انساني ماهر، مواد و توانايي بهره برداري و نگهداري را هم بايد مورد توجه قرار داد . در ميان عواملي که بايد به تحليل آنها اقدام کرد ،مصرف سرانه آب يکي از مهمترين آنهاست.

   کار حمل آب در بيشتر مناطق روستايي که غالبا در مسافت هاي طولاني انجام مي گيرد،به عهده زنان و تاحدي بچه هاست. بنابراين مهم است که محل چاه يا «شير فشاري» در جايي باشد که بيش چند صد متر از محل سکونت بهره برداران ،فاصله نداشته باشد . به نظر مي رسد که اگرشير فشاري در خانه ،يا در فاصله کمتراز صد متري خانه باشد مقدار آب مصرفي در حد قابل توجه اي افزايش مي يابد. تمام برسي ها در اين نکته توافق دارند که گروه اصلي علاقه مند به پروژه هاي آبرساني خانگي زنان هستند . اما انها به ندرت در هر گونه تصميم گيري در مورد آب شرکت مي کنند. بنا بر اين به طور کلي شرکت دادن زنان در مثلا کميته هاي آب روستا مفيد است . مي توان انتظار داشت که کوتاه کردن مسير دسترسي به آب ،فرصت بيشتري براي انجام فعاليتهاي ديگر باقي مي گذارد و نکته اي است که توجه به آن احتمالا ارزش اقتصادي دارد.



ارسال نظر
 
نام :
ایمیل :
پررنگ کج خط دار خط دار در وسط | سمت چپ وسط سمت راست | قرار دادن شکلک قراردادن لینکقرار دادن لینک حفاظت شده انتخاب رنگ | پنهان کردن متن قراردادن نقل قول تبدیل نوشته ها به زبان روسی قراردادن Spoiler
کد امنیتی :
تصویر كد امنیتی
عکس خوانده نمی شود
ثبت کد :

 
 

 

كليه حقوق محفوظ و متعلق به اين وب سايت است
Designed by NajvaHost .:. Copyright © 2010-2011