تعريف محيط زيست


1-تعريف محيط زيست: محيط زيست انساني عبارت است از مجموعه عوامل طبيعي و مصنوعي و اجتماعي که در اطراف او وجود دارد و بر زندگي اش تاثير ميگذارد واو تاثير مي گيرد و به 3 بخش کلي تقسيم ميشود :

1-1- محيط زيست طبيعي : اين بخش از محيط زيست شامل قسمتي از فضاي کره زمين است که به دست بشر ساخته نشده است . مانند کوه،جنگل،دريا...

محيط زيست طبيعي به دو بخش تقسيم مي شود :

1-1-1- طبيعت بي جان:مانند آب ،هوا،خاک و ...

1-1-2- طبيعت جاندار: مانند گياهان ،حيات وحش و ...

1-2-محيط زيست مصنوعي: عبارت است از بخشي از محيط زيست که به دست بشر ساخته شده است . بطور کلي شهرهاي ما با تمام محتوايشان محيط زيست مصنوعي ما را تشکيل مي دهند . خانه ها، خيابانها ، مدارس ، فرودگاه ها ، کارخانه ها و ... همگي از اجزاي محيط زيست مصنوعي مي باشند .

 

عواملي نظير آلودگي هوا و آب و زبالهاي کنار خيابانها و ... نيز جزء اين بخش از محيط زيست محسوب مي شوند چون حاصل فعاليت هاي انسان مي باشند .

فرم و شکل محيط زيست مصنوعي حاصل نيروي فکر جامعه مي باشد و از آن مي توان به عنوان شاخصي براي شناخت طرز تفکر و فرهنگ هر جامعه بهره جست ، بر پايه همين استدلال ميتوان از طريق بررسي تميزي يا آلودگي يک شهر به کيفيت فرهنگي مردم آن شهر و ميزان اهميتي که براي بهبود کيفيت شرايطزندگي خود قايل هستند پي برد .

 

1-3-محيط زيست اجتماعي :

همه انسانهاي اطراف ما اعم از خانواده ، همسايه ، هم کار و ... محيط زيست اجتماعي ما را تشکيل ميدهند .اين بخش از محيط زيست داراي اهميت زيادي است زيرا زندگي انسان يک موجود اجتماعي است که در سايه ارتباط با ديگران مفهوم پيدا ميکند .

 

2-اکولوژي (محيط شناسي ):

اکولوژي يا محيط شناسي علمي است که به مطالعه روابط بين موجودات زنده با محيط اطرافشان مي پردازد. اکولوژي مطالعه ساختمان و عمل طبيعت است .

به فردي که به مطالعه روابط موجودات زنده با هم و با محيط اطرافش مي پردازد اکولوژيست يا محيط شناس گفته مي شود .

 

3- بيوسفر (زيست سپهر)

بيوسفر يا زيست سپهر به بخشي از کره زمين گفته مي شود که در آن حيات وجود دارد . به عبارت ديگر : مجموعه فضاي اشغال شده بوسيله جانوران و  گياهان را بيوسفر يا زيست سپهر يا فضاي زنده کره زمين مي ناميم .

بيوسفر از اعماق درياها آغاز مي شود و تا طبقات بالاي جو ادامه مي يابد.

 

4-اکوسيستم( نظام زيستي) ساختمان اکوسيستم و عمل آن :

4-1-تعريف اکوسيستم :

وقتي مشاهده مي کنيم مجموعه اي از موجودات زنده شامل گياهان و جانداران در کنار هم و بر زمين مشترکي زندگي مي کنند، اين بدان معني است که آن محيط به نيازهاي آن موجودات زنده براي ادامه زندگي و بقا پاسخ مي دهد . موجودات زنده و محيط اطراف آنها به گونه تفکيک ناپذيري با يکديگر ارتباط دارند و بر هم تاثير مي گذارند .

اکوسيستم يا نظام زيستي عبارت است از محيطي که از يک بخش زنده يعني گياهان و جانوران  و يک بخش غير زنده يعني  فضا و عناصر فيزيکي و شيميايي تشکيل شده باشد .

به عبارت ديگر: ناحيه اي از طبيعت که منطقه عمل مشترک موجودات زنده و مواد غير زنده مي باشد و در آن ناحيه بخش زنده محيط (گياهان و جانوران )با بخش غير زنده آن با هم به مبادله مواد و انرژي مي پردازند، اکوسيستم يا نظام زيستي ناميده مي شود . درمطالعه اکوسيستم ها بايد به اين نکته توجه کرد

هر مجموعه اي که شامل اجزاء زنده وغير زنده  باشد و در آن جريان انرژي و گردش مواد صورت بگيرد اين مجموعه را بدون توجه به اندازه آن بايد يک اکوسيستم محسوب کرد.

 مثلا کنده اي از يک درخت که به زمين افتاده و مجموعه اي از جانوران ريز را در خود پناه داده يا جامعه کوچکي مانند آنچه در يک برکه وجود دارد را ميتوان يک اکوسيستم محسوب کرد و از طرف ديگر کره زمين را يک اکوسيستم بسيار وسيع به حساب آورد .

4-2- انواع اکوسيستم :

اکوسيستم ها بطور کلي به 2 بخش تقسيم مي شوند:

4-2-1- اکوسيستم آبي که شامل اقيانوس ها ،درياچه ها ،رودخانه ها ،برکه ها ، تالابها، و ... مي باشد.

4-2-2-اکوسيستم خشکي که شامل جنگل ها،کويرها،مراتع،بيابانها و ... مي باشد.

4-3-ساختمان يک اکوسيستم:

هر اکوسيستم داراي 2 بخش زنده وغير زنده مي باشد.

گياهان و جانوران بخش زنده اکسيستم مي باشند بخش غير زنده اکوسيستم شامل فضايي است که گياهان و جانوران در آن قرار ندارند و عوامل فيزيکي و شيميايي که در آن وجود دارد.

به عوامل نظير درجه حرارت نور،رطوبت،بارندگي،و ... عوامل فيزيکي گفته مي شود.

عوامل شيميايي اکوسيستم خود به 2 بخش تقسيم مي گردد.

 

الف : مواد آلي: شامل ويتامينها،پروتئين ها ،چربي ها و ... مي باشد.

ب:مواد غير آلي مه شامل : آب ،اکسيژن،کربن ،نيتروژن و ... مي باشد.

 

5- زيستگاه و آشيان اکولوژيکي:

   به محل زندگي يک موجود زنده با تمام اجزاء زنده و غير زنده که در آن وجود دارد،زيستگاه آن موجودزنده گفته مي شود . زيستگاه عبارت از محلي

است که براي پيدا کردن يک موجود زنده بايد به آنجا رفت .

مثلا برکه زيستگاه قورباغه و خاک زيستگاه کرم خاکي محسوب مي شود.

آشيان اکولوژيکي عبارت است از نقشي که يک موجود در اکوسيستم ايفا مي کند مثلا رفتارش در محيط به چه صورت است ؟ يا انرژي را چگونه مصرف

و تبديل مي کند؟ بنا براين زيستگاه نشاني محل زندگي موجود زنده و آشيان شغل و حرفه موجودزنده در اکوسيستم است .

 

6-سير انرژي در اجزاء زنده کره زمين:

   کره زمين را مي توان به آزمايشگاه بسيار وسيعي تشبيه کرد که در آن يک سري فعل و انفعالات شيميايي بصورت مداوم صورت مي گيرد. انرژي لازم براي انجام اين فعل و انفعالات از خورشيد تامين ميگردد. بنا براين گردش کار اين آزمايشگاه وسيع ناشي از قدرت حرارتي خورشيد است .   سير انرژي در اجزاء زنده اکوسيستم زمين توسط 2 عمل فتوسنتز و تنفس صورت ميگيرد.

 

6-1-فتوسنتز:

 

فتوسنتز عبارت است از فرآيندي که در آن گياهان سبز با استفاده از آب و دي اکسيد کربن و نور خورشيد در روز براي خود و ساير موجودات زنده ،غذا(قند)تهيه ميکنند اين فرايند فقط توسط گياهان سبزو با حضور کلروفيل (سبزينه)صورت ميگيرد. کلروفيل(سبزينه) ماده سازنده رنگ سيز گياه است و حضورآن براي انجام عمل فتوسنتز ضروري است .

فتوسنتز را ميتوان به صورت ذيل نشان داد:

 

 

 

                                                                            انرژي خورشيد

                         اکسيژن+آب+ قند                             <-----------------                  آب + دي اکسيد کربن

                                                                         و کلروفيل

6-2- تنفس:

 

گياه براي ادامه زندگي خود در شب،مولکول هاي موجود قند را به وسيله اکسيژن مي شکند و انرژي حاصل از آن را استفاده مي کند. به چنين فرايندي تنفس گفته ميشود. تنفس نقطه مقابل يا عکس حالت فتوسنتز است يعني قند با اکسيژن ترکيب مي شود و با آب و دي اکسيد کربن مقداري انرژي آزاد مي شود که مورد استفاده گياه قرار ميگيرد. تنفس را مي توان به شکل زيرنشان داد:

 

                                 انرژي آزاد مي شود

دي اکسيد کربن+آب       <-------------------------      قند+اکسيژن

 

 

 

بنابراين در طبيعت،همواره دو عمل فتوسنتز و تنفس بوسيله گياهان درحال انجام است و انرژي به اين طريق جريان مي يابد.

 

7-زنجيره غذايي وشبکه غذايي:

   همان طور که قبلا توضيح داديم گياهان سبز با استفاده از انرژي خورشيد و کلروفيل خود،آب و دي اکسيد کربن رابه قند تبديل مي کنند و به اين شکل غداي خود را از طريق فرايند فتوسنتز مي سازند.

برخلاف گياهان که از نظر ساختن غداي مورد نياز مستفل هستند،حيوانات خود به تنهاي نمي تواتنند انرژي و غذاي لازم براي ادامه زندگي را تأمين کندد و براي تهيه غذا و ادامه بقا به گياهان وابسته مي باشند.

در طبيعت نوعي زنجيره غذايي وجود دارد بدين ترتيب که مقداري از انرژي که مورد استفاده گياهان قرار نميگيرد به صورت انرژي شيميايي در ملکولهاي آلي گياهان ذخيره مي شود و اين انرژي در زنجيره غذايي از موجودي به موجودي ديگر از طريق خوردن يا خورده شدن انتقال مي يابد.

   اولين حلقه از زنجيره غذايي گياهان سبزهستند زيرا گياهان سبز هم براي خود و هم براي ساير موجودات زنده غذا توليد مي کنند و به همين دليل به آنها توليد کنندگان زنجيره غذايي گفته مي شود بقيه حلقه هاي زنجيره غذايي را جانوران تشکيل مي دهند و چون از غذاي توليد شده بوسيله گياهان استفاده مي کنند به آنها مصرف کننده زنجيره غذايي گفته مي شود .

   مصرف کنندگان به 3 دسته تقسيم مي شوند:1- گياه خواران2-گوشتخواران3- همه چيز خواران

گياه خوران به موجوداتي گفته مي شود که مستقيما از گياه سبز تغذيه مي کنند. مانند:گاو،گوسفند،خرگوش،گورخرو ...

گوشتخوران به موجودا تي گفته مي شود که از گياه خوران تغذيه مي کنند مثلا شير،آهو را مي خورد .

گرگ ،سگ،ببرو ... جزء گوشتخواران مي باشند .

همه چيز خواران به موجوداتي گفته مي شود که هم از گياهان و هم از جانوران تغذيه مي کنند.

مانند :انسان

آخرين حلقه از زنجيره غذاي را تجزيه کنندگان تشکيل مي دهند .اين گروه شامل باکتريها،قارچها،ميکروبها

و ... مي باشند که از موجودات مرده و بقاياي گياهان و جانوران تغذيه مي کنند. در حقيقت تجزيه کنندگان ،زباله هاي حاصل از اجساد موجودات زنده را تجزيه مي کنند و مجددا به عناصر اوليه تشکيل دهنده آنان مانند

آب ،کربن،اکسيژن و ... تبديل مي کنند و براي استفاده ومجدد در اختيار گياهان قرار مي دهند. تجزيه کنندگان ،رفتگران طبيعت هستند و وجود آنها در طبيعت براي استمرار چرخه تبديل گردش مواد و انرژي ضروري است .

                                    مواد معدني

 

مثالهاي زيرهر کدام نمونه هاي از يک زنجيره غذايي ساده مي باشد:

(1) شاهين  <----------  مار <------------  قورباغه <------------  حشرات ريز <----------- گياه

(2) انسان  <-----------  گوسفند <---------------  گياه

 

 

همان طور که ميدانيم هيچ موجود زنده اي منحصرا از يک نوع موجود تغذيه نمي کند بلکه هر موجودي ممکن است از چند موجود ديگر به عنوان غذا استفاده کند ولي در همه زنجيره هاي غذايي اولين حلقه مشترک است و از گياهان تشکيل شده است . مثلا در 2 زنجيره بالا در ابتداهر دو زنجيره گياه وجود دارد بنابراين اين دو زنجيره با هم در ارتباط مي باشند.

   مجموعه اي از زنجيره هاي غذايي که باهم در ارتباط هستند يک" شبکه غذايي" ناميده مي شوند شکل زير يک شبکه غذايي ساده شده را نشان مي دهد:

 

8-سير مواد در چرخه هاي زمين -شيميايي- زيستي (بيوژئوشيميايي):

زندگي روي کره زمين همان طور که به جريان انرژي وابسته است با گردش بعضي از مواد نيز ارتباط دارد.

گردش اين مواد چرخه اي را بنام چرخه بيوژئوشيميايي يا چرخه زمين-شيميايي- زيستي ايجاد مي کند که در آن چرخه،مواد دايما از بخش غيرزنده اکوسيستم جدا مي شوند و به بدن موجودات زنده اکوسيستم انتقال ميابند و پس از مرگ موجودات زنده بوسيله تجزيه کنندگان مجددا به بخش غير زنده اکوسيستم باز مي گردنند و چنين گردشي هميشه ادامه دارد و جريان مواد بصورت يک سيستم کاملا بسته در اکوسيستم زمين دور مي زند.

بطور کلي سه نوع چرخه بيوژئوشيميايي در کره زمين وجود دارد:

8-1-چرخه هيدرلوژيکي يا چرخه آب که در برگيرنده گردش آب در طبيعت است .

8-2-چرخه عناصر گازي شکل که شامل چرخه هاي کربن،نيتروژن و اکسيژن مي باشد.

8-3- چرخه رسوبي که شامل چرخه هاي فسفر،گوگرد،منيزيم و ... مي باشد.

 

8-1- چرخه آب و اهميت آن:

   آب مايع حيات است و نقش بسيار قابل توجهي در کره زمين ايفا مي کند. بيش از 70 درصداز وزن موجودات زنده را آب تشکيل مي دهد. فضا نورداني که کره زمين را از فضاي خارج از جو مشاهده کرده اند،آن را سياره اي آبي رنگ توصيف مي کنند چون 70 درصد از سطح کره زمين را اقيانوسها پوشانده اند. در اين چرخه ، آب بين هوا و زمين و دريا وبين موجودات زنده و محيط آنها مبادله مي شود . جريان هاي اصلي مبادله آب در چرخه هاي آب بصورت زير است:

1- آب از سطح اقيانوس ها،درياها،رودخانه ها و ... و از سطح خاک بوسيله نور خورشيد و حرارت به بخار آب تبديل ميشود و به طبقات بالاي جو انتقال مي يابد.

2- بخار آب وقطرات ريز آب بصورت افقي در جو پراکنده مي شود و ابرها را بوجود مي آورد.

3 در اثر فشرده شدن مولکول هاي بخار آب وتراکم آنها در ابرها،جريان نزولات آسماني بصورت باران،برف ،تگرگ و ...مجددا آب را به زمين باز مي گرداند.

هوايي که تنفس مي کنيم از عناصر گازي شکل متعددي تشکيل شده است که در اينجا به شرح مهم ترين آنها مي پردازيم:

8-2-چرخه عناصر گازي شکل:

   مهم ترين عناصر گازي شکل در کره زمين ،کربن،نيتروژن واکسيژن مي باشند.

8-2-1-چرخه کربن:

   عمده ترين منبع کربن ،جو کره زمين مي باشد که در آن گاز دي اکسيد کربن(co2) به فراواني يافت مي شود. مقداري دي اکسيد کربن نيز بصورت محلول در آبهاي سطح زمين وجود دارد که از طريق بخار شدن به جو زمين راه ميابد .

کربن موجود در دي اکسيد کربن در اثر پديده فتو سنتز و ترکيب با آب تحت تاثير انرژي خورشيد و کلروفيل گياهان به قند که نوعي هيدروکربن است تبديل مي شود  اين هيدو کربن ها در سلولهاي گياهي به ترکيبات پيچيده تري تبديل و اين ترکيبات پس از بلع گياه در بدن گياه خواران  به ترکيبات پيچيده تري تبديل مي شوند.

   مقداري کربن از طريق تنفس گياهان و حيوانات به شکل دي اکسيد کربن به جو زمين باز مي گردد.

مقداري نيز که در بقاياي گياهي و جانوري محبوس است بوسيله تجزيه کنندگان آزاد مي شود.

8-2-2-چرخه ازت (نيتروژن):

ازت يا نيتروژن (N2) فراوان ترين عنصر موجود بر جو کره زمين است . موجودات زنده مستقيما نمي توانند از نيتروژن استفاده نمايند بلکه بايد  نيتروژن به صورت ترکيباتي مانند آمونياک درآيد تا براي آنان قابل استفاده باشد. تبديل نيتروژن به ترکيبات قابل استفاده براي موجودات زنده بوسيله موجودات ذره بيني مانند باکتري ها و جلبکها که در آب و خاک فراوانند صورت مي گيرد.

نيتروژن هوا ابتدا وارد خاک ميشود . اين نيتروژن بوسيله باکتري هايي که در برآمدگي ريشه گياهان وجود دارند ابتدا به نيتريت و سپس به نيترات تبديل مي شود.

نيترات ها بوسيله باکتري ها با هيدروژن ترکيب شده و آمونياک را مي سازند.

آمونياک نيز بعدا به اسيدها ي  آمينه تبديل مي شود که سازنده اصلي پروتئن ها است .

وقتي گياه خواري مانند گاو از گياه تغذيه مي کند نيتروژن پروتئين گياهي با نيتروژن پروتئين حيواني ادغام مي شود و پس از مرگ حيوان پروتئين آن توسط باکتريها تجزيه و مجدا به آمونياک تبديل مي شود.

سپس باکتري ها آمونياک را به نيتريت و نيتريت را به نيترات تبديل مي کنند که مجددا جذب گياهان مي شود و سير نيتروژن در چرخه مجددا آغاز مي شود.



ارسال نظر
 
نام :
ایمیل :
پررنگ کج خط دار خط دار در وسط | سمت چپ وسط سمت راست | قرار دادن شکلک قراردادن لینکقرار دادن لینک حفاظت شده انتخاب رنگ | پنهان کردن متن قراردادن نقل قول تبدیل نوشته ها به زبان روسی قراردادن Spoiler
کد امنیتی :
تصویر كد امنیتی
عکس خوانده نمی شود
ثبت کد :

 
 

 

كليه حقوق محفوظ و متعلق به اين وب سايت است
Designed by NajvaHost .:. Copyright © 2010-2011